Figura św. Jana Nepomucena w Skalbmierzu

Przy drodze prowadzącej do Sielca Kolonii nad brzegiem rzeki Nidzicy znajduje się przydrożna figura św. Jana Nepomucena.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura Matki Boskiej w Przybenicach

We wsi znajduje się przydrożna figura Matki Boskiej wystawiona w roku 1947.

W dniu 19 kwietnia 1870 r. urodził się w Przybenicach Władysław Karol Szerner - polski malarz. Jego ojcem był artysta malarz Władysław Szerner, po ukończeniu szkoły średniej wyjechał do Monachium, gdzie studiował w Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Johanna Caspara Hetericha, Gabriela Hackla i Wilhelma von Dietza. Równolegle był studentem na tamtejszym Uniwersytecie Technicznym, gdzie studiował agronomię. Ulubionym motywem jego obrazów są konie oraz sielskie sceny rodzajowe. Od 1894 wystawiał w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych, jego prace prezentowano również na wystawach organizowanych przez krakowskie i lwowskie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Wielokrotnie tworzył kopie obrazów swojego ojca, podpisując je dodawał „iun” lub „jun” (junior).

Położenie: Przybenice, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figury Matki Boskiej oraz św. Jana Nepomucena w Rosiejowie

Dawniej wieś nazywano Rosiejowice, od staropolskiej nazwy osobowej Rosiej. Prowadzone tu od lat 20. XX w. badania archeologiczne potwierdziły osadnictwo z epoki neolitu sięgające 4000 p.n.e. Znaleziono tu szereg siekier krzemiennych, toporów kamiennych ceramikę oraz grobowce. Pozostawiła je ludność pucharów lejkowatych oraz kultury ceramiki sznurowej 3000 p.n.e. 

W pobliżu wsi kurhany z epoki brązu usypane przez ludność kultury trzcinieckiej – ok. 1500 p.n.e. Wieś zapisana w źródłach w 1376 w formie Roszeyow. Według Jana Długosza dziesięciny z tej wsi stanowiły uposażenie prebendy i kanonii zwanej rosiejowską przy katedrze krakowskiej. W 1581 własność kasztelanii krakowskiej – 13 1/2 łana kmiecego, 3 zagrodników bez roli, 5 komorników bez bydła, 1 rzemieślnik. W latach 1787-1792 właścicielem był szambelan królewski Antoni Bzowski. Był tu wówczas dwór, browar, młyn, karczma. 

We wsi mieszkało wówczas 5 żydów, którzy należeli do kahału w Działoszycach. W 1827 było tam 27 domów i 185 mieszkańców, w 1999 – 95 domów i 363 mieszkańców.

W 1918 we wsi należącej wówczas do tzw. Republiki Pińczowskiej doszło do strajku rolnego. Strajkujący uwiezieni przez ekspedycje karną w zabudowaniach folwarcznych, zostali uwolnieni w czasie odsieczy zorganizowanej przez Jana Lisowskiego.

Położenie: Rosiejów, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Przydrożny krzyż w Kobylnikach

Wieś ma średniowieczny rodowód. Pod koniec XIV wieku należała do wojewody krakowskiego Spytka z Melsztyna. W 1441 roku Jadwiga z Książa Melsztyńska wniosła ją w posagu Andrzejowi Tęczyńskiemu. 20 lat później ten starosta rabsztyński został zamordowany przez mieszczan krakowskich za pobicie płatnerza. Zdarzeniu temu poświęcona jest "Pieśń o o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" anonimowego średniowiecznego poety.

Ostatnimi dziedzicami majątku byli Morstinowie. W XVIII wieku Kobylniki należały do Linowskich herbu Pomian. Tu w 1759 roku urodził się Aleksander Linowski, działacz i pisarz polityczny, poseł na Sejm Czteroletni, zwolennik reform uwieczniony przez Jana Matejkę na obrazie "Konstytucja 3 Maja 1791 roku", sekretarz Tadeusza Kościuszki w czasie insurekcji 1794 roku.

Położenie: Kobylniki, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Przydrożna figura Maryi w Krępicach

We wsi Krępice znajduje się przydrożna figura Maryi, wystawiona w 1904 r. na pamiątkę 50 lecia ogłoszenia dogmatu niepokalanego poczęcia NMP.

Położenie: Krępice, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj świętokrzyskie

Przydrożny krzyż w Grodzonowicach

Wieś Grodzonowice, wymieniana jest  w dokumentach historycznych z1360 r. Wówczas znajdowała się w powiecie skalbmierskim. Według Długosza Grodzonowice należały do biskupstwa krakowskiego.

Na podstawie krzyża można jeszcze dostrzec powoli zacierające się płaskorzeźby.

Położenie: Grodzonowice, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj świętokrzyskie

Figurka św. Jana Nepomucena w Podgaju

We wsi Podgaje w niedalekim sąsiedztwie rzeki Nidzica znajduje się figura św. Jana Nepomucena.

Położenie: Podgaje, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura św. Floriana w Skalbmierzu

W Skalbmierzu na placu należącym do Niepublicznego Przedszkola Sióstr Służebniczek NMP NP im. Edmunda Bojanowskiego znajduje się figura św. Floriana, ufundowana w 1912 r. przez Państwa Bączek. 

Pierwotnie figura znajdowała się w rynku. Wystawiona była w I rocznicę powstania straży pożarnej w Skalbmierzu. Po II wojnie światowej figurę przeniesiono na plac obok kościoła, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura św. Tekli w Skalbmierzu

W Skalbmierzu u zbiegu ulic 1 Maja oraz Mikołaja Kopernika znajduje się na niewielkim wzniesieniu obok cmentarza parafialnego figura św. Tekli. Figura ta została wystawiona w roku 1815.

Święta Tekla jest patronką Tarragony w Hiszpanii i Santa Tecla w Salvadorze. Patronuje umierającym, cierpiącym na choroby oczu i bractwom św. Tekli; orędowniczka przed wężami i dzikimi zwierzętami, w czasie pożarów i zarazy.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Krzyż dziękczynny z figurami św. Rozalii i św. Rocha w Skalbmierzu

W samym centrum skalbmierskiego Rynku znajduje się krzyż z figurami św. Rozalii i św. Rocha. 

Społeczeństwo Skalbmierza ufundowało go w roku  1849 jako wotum dziękczynne za ocalenie od zarazy cholery w latach 1831-1848.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela w Skalbmierzu

Powstanie pierwszego kościoła i miejscowości historycy wiążą z osobą palatyna króla Bolesława Krzywoustego – Skarbimira z rodu Awdańców.

Ufundował on kościół kolegiacki, przystosowany do zadań obronnych w 1234 r. W XV w. na zrębach romańskich prezbiterium i dwóch wież powstała nowa gotycka świątynia pw. św. Jana Chrzciciela.

 

 Kościół przez wieki był kilkakrotnie przebudowywany i restaurowany w I poł. XVII w., II poł. XIX w., w latach 1949-1952 oraz na przełomie latach 80.i 90-tych.

Świątynia orientowana, wzniesiona z kamienia ciosanego, o układzie bazylikowym, posiada trzy nawy. Od strony północnej i południowej – dwie wieże czworoboczne, czterokondygnacyjne z neogotyckimi hełmami. Przy nawie północnej i głównej od zachodu - kruchty. 

Prezbiterium wielobocznie zamknięte niższe od nawy głównej ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Ołtarz główny (1908 r.) wzorowany na pierwotnym z 1626 r. spalonym w pożarze, zawiera obraz Zwiastowanie z 1909 r. Aleksandra Mroczkowskiego. Nawę  główną od prezbiterium dzieli tęcza z końca XVII w. 

Na pokrytej dekoracją rośliną belce tęczowej - dwustronny krzyż z aniołkami oraz posągi Matki Bożej Bolesnej i św. Jana. Wnętrze kościoła zdobi osiem ołtarzy bocznych w stylu barokowym i rokoko. Kolejno są to datowane na XVIII w.: Matki Bożej z Dzieciątkiem z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem w Sukience z końca XVIII w., św. Anny, św. Grzegorza, Chrztu Pańskiego, Ukrzyżowania, ołtarz rokokowy w kaplicy z obrazem Matki Bożej, późnobarokowy z obrazem  św. Barbary z 1918 r. ,ołtarz serca Pana Jezusa z poł. XVIII w.  

Do zabytkowych elementów należą także: ambona z I poł. XVIII w. Chrzcielnica marmurowa, barokowa z drewnianą pokrywą z początku wieku XVIII z rzeźbą św. Jana Chrzciciela, epitafia, neogotycki konfesjonał, Dużą wartość zabytkową przedstawiają stalle barokowe z I poł. XVII w., bogato zdobione odrestaurowane w ostatnim czasie. 

Dawniej zasiadali w nich kanonicy kapituły kolegiackiej. Na początku stall – renesansowa ławka przełożonego kolegiaty wykonana w 1592 r. przez Bartłomieja Wachowskiego. Warto zobaczyć również słynny obraz „Pokłon Trzech Króli” (I poł XVII w.), autorstwo dzieła przypisuje się mistrzowi Jacobowi Jordaensowi.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Pomnik Niepodległości w Skalbmierzu

Na placu w pobliżu kościoła znajduje się Pomnik Niepodległości, postawiony w formie kolumny

zawierający tablicę granitową z poniższym napisem:

"PAMIĘCI OSWOBODZENIA WOLĄ BOGA I POŁĄCZENIA W DAWNĄ CAŁOŚĆ
ROZDARTEJ PRZEZ WROGÓW OJCZYZNY W LATACH 1772-1918"

 

Na lewej ścianie obelisku jest dodatkowa płyta z informacją:

U podstawy pomnika położona jest ukoście tablica granitowa z napisem:

"NIEZNANEMU ŻOŁNIERZOWI SPOŁECZEŃSTWO"

Powyższy pomnik został postawiony w roku 1928, w okresie obchodów 10 - lecia odzyskania niepodległości państwa polskiego. W okresie II Wojny Światowej pomnik został zniszczony. Odbudowa pomnika nastąpiła w latach 1984-1986.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Pomnik Martyrologii Mieszkańców Skalbmierza 5 sierpnia 1944 r.

W Skalbmierzu znajduje się pomnik upamiętniający pacyfikację ludności oraz stoczoną przez partyzantów i czołgistów radzieckich walkę o miasto. 

Skalbmierz był jedną z miejscowości „republiki pińczowskiej”. 

Został zajęty przez partyzantów 26 lipca 1944 r. W chwili odbijania przez Wehrmacht 5 sierpnia 1944 r. znajdował się w nim tylko 20 osobowy oddział Kedywu AK, który nie był w stanie obronić miasteczka. Po wkroczeniu wojska rozpoczęto pacyfikację. 

We wspomnieniach mieszkańców szczególnie utrwaliła się brutalność oddziału Ukraińców, którzy wrzucali dzieci do ognia, gwałcili kobiety, torturowali ludzi przed zamordowaniem, rabowali dobytek. 

Zawiadomione o pacyfikacji oddziały partyzanckie AK, BCh i AL stacjonujące w innych miejscowościach „republiki” przybyły z odsieczą. Partyzantom udało się również skontaktować z dowódcą dwóch czołgów z radzieckiej czołówki pancernej znajdującej się w Wiślicy. 

Dowódca pomimo braku rozkazu zdecydował się pomóc. Dzięki czołgom jednostka Wehrmachtu została wyparta z miasta. Podczas pacyfikacji i walk zginęło ponad 80 osób. Znaczna część miejscowości została spalona.

Dla upamiętnienia tego wydarzenia w 1946 roku wzniesiony został „Pomnik tragedii skalbmierskiej”. Postument pomnika zawiera sceny, jakie rozgrywały się podczas pacyfikacji, oraz nazwiska poległych i zamordowanych. 

Na postumencie stoi rzeźba kobiety z orłem u jej stóp. Autorem pomnika jest rzeźbiarz i grafik Jerzy Bandura.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Skalbmierz - cmentarz żydowski

Cmentarz żydowski w Skalbmierzu założony został w XIX w. poza granicami miasta ze względu na zakaz

 osiedlania się ludności żydowskiej w Skalbmierzu. Żydzi przyjeżdżali jedynie na targi.

Pierwsi stali mieszkańcy żydowscy pojawili się w miasteczku dopiero w końcu lat 80 XIX wieku. Przybyli głównie z pobliskich Działoszyc, ale i z terenów dalszych, jak np. Wolbrom. W ostatnich latach XIX wieku zasadniczo zwiększyła się liczba mieszkańców miejscowości. 

W 1868 r. na 744 osoby w Skalbmierzu mieszkało 691 chrześcijan i 53 Żydów; w 1885 r. – 800 chrześcijan i 78 Żydów. Tymczasem w 1897 r. na 1258 mieszkańców Skalbmierza 899 było katolikami, a 359 należało do wyznania mojżeszowego.

Zorganizowana wspólnota żydowska powstała dopiero w pierwszych latach XX wieku.  W 1921 r. w Skalbmierzu mieszkało 609 Żydów na 1715 mieszkańców.

W chwili wejścia Niemców do miasta we wrześniu 1939 r. pozostawało w nim 400 Żydów. Jeszcze w tym samym miesiącu utworzono Judenrat, który musiał rekrutować Żydów do pracy przymusowej. Do miasta przewieziono też 1 tys. Żydów z Krakowa. 29 sierpnia 1942 r. wszystkich deportowano do obozu przejściowego w Słomnikach, a następnie do obozu zagłady w Bełżcu. Obecnie w miejscu cmentarza znajduje się symboliczny obelisk upamiętniający to miejsce.

Położenie: Skalbmierz, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figurka Matki Boskiej w Zakrzówku

We wsi Zakrzówek znajduje się XIX wieczna figurka Matki Boskiej.

Położenie: Zakrzówek, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Krzyże przydrożne w Baranowie

We wsi Baranów przy głównej drodze znajduje się krzyż wystawiony przez mieszkańców Baranowa i Zakrzówka w 2009 r. w I rocznicę nawiedzenia kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej

oraz  w niedalekiej odległości drugi krzyż.

Takie jak powyższy krzyż, stawiano by uczcić jakieś ważne wydarzenie, czy potwierdzić swoje religijne zaangażowanie. Budowano je w podzięce za uratowanie życia, czy otrzymanie łaski. Były też znakami granicznymi, które wyznaczały koniec i początek wsi czy drogowskazami

Położenie: Baranów. gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Szarbia Zwierzyniecka – figura Jezusa ukrzyżowanego

Na końcu wsi po prawej stronie jadąc trasą ze Skalbmierza w stronę Miechowa znajduje się wiekowa przydrożna figura przedstawiająca postać Jezusa ukrzyżowanego.

Położenie: Szarbia Zwierzyniecka, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura graniczna w Drożejowicach

Na pograniczu dwóch powiatów pińczowskiego i kazimierskiego, w wiosce Drożejowice jadąc od Działoszyc w stronę Skalbmierza stoi figura biblijnego Adama. 

Niezwykła, kamienna figura stoi na pograniczu dawnych folwarków, dziś w obrębie parafii św. Jana Chrzciciela w Skalbmierzu. Statua pochodzi z 1825 roku przedstawia starca, biblijnego Adama z opartą o ziemię łopatą. 

Wypędzony z raju musiał nauczyć się pracy. Troski o chleb codzienny dla siebie. Jako patron sadowników i rolników czuwał nad dobrami folwarcznych sadów i ogrodów Dziekanowic i Drożejowic.

Figura została posadowiona na kolumnie. Obok znajdują się aniołek i baranek. Na figurze znajdziemy napis: 

„Roku 1825 wystawiona w roku 1844 przeniesiona i odnowiona przez właściciela dóbr Drożejowic”

 a poniżej „Granica między dobrami Drożejowic i Dziekanowic"

Na cokole figury znajdują się takie oto wyryte znaki:

 Położenie: Drożejowice, gm. Skalbmierz, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie.