Tablica pamiątkowa w Czarnocinie

W roku 2012 w Czarnocinie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Żołnierzom Wojska Polskiego oraz Funkcjonariuszom Policji Państwowej związanym z gminą Czarnocin, 

którzy zostali zamordowani przez NKWD w Katyniu, Charkowie, Twerze-Miednoje w 1940 r.

W pobliżu tablicy wzdłuż drogi posadzono dęby pamięci w liczbie odpowiadającej ilości osób pomordowanych.

Położenie: Czarnocin, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Dwór w Ciuślicach

Od końca XIX wieku Ciuślice należały do Juliusza Slaskiego, pioniera przemian w rolnictwie i pierwszego wójta gminy Czarnocin. Do 1945 roku dziedzicem wsi był jego syn Władysław, który organizował m.in. "ruchomą bibliotekę".

 

 

Głównym majątkiem Juliusza Slaskiego herbu Grzymała (1836-1916) był Broniszów w gminie Kazimierza Wielka, gdzie od 1859 roku wprowadzał system płodozmianu w miejsce tradycyjnej trójpolówki, a także przeprowadził uwłaszczenie chłopów. W 1891 roku nabył od kupców żydowskich sąsiadujące ze sobą folwarki Ciuślice i Turnawiec w gminie Czarnocin. Miał w sumie ponad 500 hektarów ziemi. Uprawiał m.in. buraki cukrowe, które dostarczał do kazimierskiej cukrowni Łubna.

 Jeden z jego sześciu synów Władysław (1884-1946) gospodarował w Ciuślicach na 148 hektarach, był także właścicielem kamieniołomu. Ukończył studia w Akademii Rolniczej w Dublanach pod Lwowem i podobnie jak ojciec udzielał się społecznie. W okresie międzywojennym był członkiem Rady Głównej Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz prezesem tego towarzystwa i Związku Ziemian w powiecie pińczowskim.

 

 Władysław Slaski zajmował się także organizacją tzw. ruchomej biblioteki wśród ziemian na Ponidziu. „Dwanaście dworów wpłacało wartość zestawu trzech książek (6 rubli) i przechodziły one co miesiąc do innego dworu. Każdy z dwunastu dworów grudniowe tomy dostawał na własność i płacił prenumeratę na rok następny. Zestawy zamawiano w Krakowie u Gebethnera i Wolffa. Zamawiano dzieła z zakresu rolnictwa , ale także Szekspira, Rodziewiczówną.
Parterowy budynek z połowy XIX wieku jest dziś w stosunkowo dobrym stanie, dzięki obecnym właścicielom, którzy remontują dwór przywracając mu dawny blask.

Położenie: Ciuślice, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Przydrożne figury w Czarnocinie

Nazwa wsi pochodzi od imienia Czarnota (nazwa dzierżawcza utworzona sufiksem męskim -in). Najstarsza wzmianka źródłowa o Czarnocinie pochodzi z lat 1325-1327, kiedy to została wymieniona jako de Czarnocin i już wówczas była siedzibą parafii. W I połowie XV w. właścicielem wsi był Jan Długosz z Niedzielska ojciec Jana Długosza. W XVI w. wieś była terenem działalności arian (braci polskich).

W latach 1470-1480 wymieniany jako Czarnoczyn. Dziesięcinę ze wsi oddawano prepozyturze wiślickiej, a z folwarku i karczmy w częściach plebanom w Czarnocinie i Probołowicach. Od 1856 Czarnocin jest siedzibą władz gminnych.

Będąc w Czarnocinie możemy zobaczyć poniższe figury przydrożne:

Figura Maryi z 1889 r.

 Figura Jezusa ukrzyżowanego

Przydrożny krzyż

Położenie: Czarnocin, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Przydrożna figura w Mikołajowie

Nazwa wsi pochodzi od imienia Mikołaj i znana jest w źródłach od 1330 r.− należała wówczas do parafii Kazimierza Mała. Dziesięcinę wieś oddawała biskupowi krakowskiemu, zaś właściciel wsi – plebanowi w Kazimierzy Małej.

 W 1827 r. było tu 11 domów i 79 mieszkańców, a w 1997 r. – 36 domów i 135 mieszkańców. W XIX w. wieś należała do gminy Wawrowice.

 We wsi znajduje się przydrożna figura kamienna, na cokole kolumna kanelowana dźwigająca opleciony wężem glob z krucyfiksem, z 1661 r.

Położenie: Mikołajów, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Przydrożna figura w Dębianach

Nazwa wsi pochodzi od określenia „dębianie” – czyli mieszkający wśród dębów, a także pochodzący z Dęby, z Dębna. Wieś znana w źródłach od 1405 r. jako Dambani. Dziesięcinę ze wsi oddawano kościołowi w Pełczyskach, zaś folwark – kościołowi w Sokolinie. W 1827 r. wieś liczyła 25 domów i 139 mieszkańców, w 1880 r. – 37 domów, zaś w 1997 r. – 74 domy i 261 mieszkańców.

We wsi znajduje się stara przydrożna figura.

Położenie: Dębiany, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

 

Budynek dawnej plebanii w Sokolinie

W niedalekim sąsiedztwie kościoła w Sokolinie znajduje się budynek dawnej plebani, wybudowany w I poł. XX w. na wzór dworku. Obecnie jest on nie zamieszkany.

Położenie: Sokolina, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Kościół p. w. Św. Michała Archanioła w Sokolinie

Sokolina znajduje się na zachód od Koniecmostów, około 10 km na południe od Wiślicy. Najstarsza wzmianka o niej pochodzi z 1176 roku, kiedy arcybiskup gnieźnieński nadał dziesięcinę ze wsi opactwu cysterskiemu w Sulejowie. 

Wiadomo iż tutejsza parafia istniała w 1326 roku i należała do dekanatu w Czarnocinie. Długosz odnotował istnienie w 1470 roku drewnianego kościoła. W 1616 zbudowano na jego miejscu kolejną drewnianą świątynię. W 1645 roku proboszczem został ks. Tomasz Matyaszkiewicz z Małogoszcza, kustosz kolegiaty skalbmierskiej, który w 1650 od biskupa Gembickiego otrzymał konces na budowę swym kosztem nowego murowanego kościoła". Obecna świątynia wzniesiona została w latach 1651-60 z cegły i kamienia. Orientowana, pierwotnie nawa miała cztery przęsła, zamknięte absydą. Od zachodu wzniesiono wieżową kruchtę, z przylegającą od północy kolistą klatką schodową prowadzącą na chór. W XIX wieku dobudowano drugą kruchtę od południa, a w 1842 roku w linii ogrodzenia wzniesiono trójarkadową bramę-dzwonnicę.

W 1933 roku nastąpiła rozbudowa kościoła z fundacji braci Lech, właścicieli cegielni w pobliskich Kolosach oraz miejscowych parafian. Projekt wykonał nie byle kto, bo sam Adolf Szyszko-Bohusz, który w okolicy "maczał też palce" w odbudowie wiślickiej kolegiaty po zniszczeniach pierwszej wojny. Nawę wydłużono od wschodu o piąte przęsło, do którego dobudowano półkoliście zamknięte prezbiterium. Z obu stron dostawiono do korpusu dwie kaplice i zakrystię. 

W ostatnich latach kościół został z zewnątrz pięknie odnowiony. Kościół opinają masywne kamienne szkarpy, zwraca też uwagę nietypowa kamienna sygnaturka.

Położenie: Sokolina, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura Maryi Królowej Polski w Sokolinie

Nazwa wsi pochodzi od imienia Sokoł, a najstarsza o niej wzmianka źródłowa pochodzi z 1326 r. z informacją, że już wówczas była siedzibą parafii. Dziesięcinę wieś oddawała początkowo opactwu Cystersów w Sulejowie, a od XV w. – miejscowemu plebanowi, w którego władaniu był też folwark, karczma i sadzawka. Właściciel wsi dziesięcinę płacił scholasterii wiślickiej. W 1827 r. było tu 30 domów i 183 mieszkańców,
a w 1997 r. – 89 domów i 293 mieszkańców. W XIX w. funkcjonowały tu młyn i cegielnia.

Figura wystawiona w 1917 r.

Położenie: Sokolina, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Zbór ariański w Kolosach

Do zboru prowadzi asfaltowa dróżka odchodząca od głównej drogi przez wieś w kierunku południowo-zachodnim. 

Po przejechaniu około 250 m po jej prawej stronie zobaczymy niewielki parterowy budynek. Wzniesiony został z czerwonej cegły na planie zbliżonym do kwadratu. 

W jednoizbowym wnętrzu zachowało się sklepienie kolebkowe z lunetami. Nad portalem wejściowym zwraca uwagę tablica z herbem Śreniawa, datą 1654 oraz inicjałami KM R W K (lub R) S L. 

Wacław Urban w opracowaniu "Epizod reformacyjny" (Kraków 1988) podaje, że to późny zbór ariański rodziny Rupniowskich. Niektóre inne źródła podają, że mógł to być zbór kalwiński lub luterański, a nawet dwór obronny.

Faktem jest, że po upadku reformacji, podobnie jak większość pozostałych po niej obiektów, służył jako zwykły lamus dworski. Niedawno pokryty został dachem z blachy, który zastąpił zniszczony gontowy. Stoi wprawdzie opuszczony na uboczu, ale ma za sobą epizod na ekranie. "Zagrał" bowiem w filmie Stanisława Janickiego "Sąd nad Braćmi Polskimi" z 1984 roku.

Położenie: Kolosy, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figura św. Jana Nepomucena w Kolosach

Pierwsza wzmianka o Kolosach pojawia się u Długosza – wieś Colossi. W XIV i XV wieku własność Kurozwęckich. W 1370 roku król Kazimierz III Wielki przeniósł Kolosy na prawo niemieckie.Były one wówczas własnością Krzesława z Chodowa. Z rąk Kurozwęckich Kolosy przeszły pod władanie Dobiesława Kmity (XVw.). W XVI wieku wieś licząca 13 kmieci oraz 6 i pół łana, była we władaniu Piotra Królewskiego. W 1654 roku Rupniewscy wznieśli tu zbór ariański.

W 1827 roku było tu 37 domów i 271 mieszkańców.

W połowie XVI wieku majątek ziemski Kolosy nabył Łukasz Dąmbski. Dobra Kolosy składały się z folwarków Kolosy i Kosówka, a także wsi Kolosy. Wielkość dóbr wynosiła 571 mórg, ponadto znajdował się tam młyn wodny, staw, pokłady kamienia budowlanego.

We wsi znajduje się zabytkowa figura św. Jana Nepomucena, wystawiona w 1790 r.

 

Położenie: Kolosy, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Będziaki - przydrożny krzyż

Nazwa wsi pochodzi od staropolskiej nazwy osobowej Będzisz lub Będzin i po raz pierwszy w źródłach zapisana została w 1326 r. Dawniej Będziszyce i Będzice (tak podaje Długosz), w l. 1470- 1480 zapisana Bondzyschycze, Bandzicze. Dziesięcinę ze wsi pobierał biskup krakowski, a w części kantor wiślicki. Od XVI w. do końca I Rzeczpospolitej wieś królewska. W 1827 r. było tu 11 domów i 78 mieszkańców, a w 1997 r. 49 domów i 230 mieszkańców. W XIX w. wieś należała do gminy Złota.

 Przydrożny krzyż.

 

  Położenie: Będziaki, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Kopiec stożkowy w Czarnocinie

Przekazywana w Czarnocinie legenda mówi o trzech siostrach: jedna miała wybudować pałac, druga wyniosły kopiec, a trzecia kościół. Pałacu we wsi już nie ma. Drewniany dwór, który Moszkowscy w 1937 sprzedali Slaskim, został rozebrany ponad 25 lat temu.

 Zachowało się tylko część drzew z dworskiego parku, w cieniu których stoi obecnie budynek urzędu gminy.

Kopiec znajduje się po drugiej stronie drogi. 

Ma kształt ściętego stożka i kilkanaście metrów wysokości. Na szczycie, na który prowadzą prowizoryczne schodki, stoi barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena z 1761.

 Wokół niej i na zboczach rośnie bujna trawa oraz akacje. To prawdopodobnie kurhan prasłowiański. Przez mieszkańców był jednak nazywany Górką Luterską, a w opracowaniach historycznych można przeczytać o „domniemanym grobowcu ariańskim”.

U podnóża kopca znajduje się niewielki staw, przy którym mieszkańcy spotykają się przy okazji festynów.

Położenie: Czarnocin, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Czarnocin - Kościół pw. Wniebowzięcia NMP

Dawny, wzmiankowany w 1326 roku. Nową, obecną murowaną budowlę wzniósł w 1360 roku Otton z Mstyczowa herbu Lis (zmarł 1366), kanclerz wielkopolski, kanonik krakowski, sandomierski i opolski, prepozyt skalbmierski i gnieźnieński, jeden z najbliższych współpracowników króla Kazimierza Wielkiego. Do ok. połowy XVII wieku kościół był pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny, a następnie do czasów obecnych Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. 

W 1557 roku został sprofanowany przez kalwina Pawła Sancygniowskiego i zamieniony na zbór. Od początku XVII wieku ponownie przejęty przez katolików. W 1758 roku budowla spłonęła, ale została odbudowana, a w latach 1882-1885 gruntownie odnowiona. Budowla gotycka, zlokalizowana na wzgórzu, orientowana, murowana, otynkowana. Kościół jest jednonawowy z węższym od nawy, dwuprzęsłowym prezbiterium zamkniętym wielobocznie, przy którym jest zakrystia wybudowana w roku 1885. Od zachodu znajduje się gotycka czworoboczna wieża, od południa przy nawie kruchta z 2 poł. XIX wieku. Wieża uszkodzona została w 1824 roku, którą jednak odbudowano w roku 1882. Jest to ciosowa budowla na planie kwadratu, z kruchtą w przyziemiu. Ma okno i kilka otworów strzelniczych ostrołukowych. Ostatnia kondygnacja (z 2 poł. XIX w.) oddzielona gzymsem.

Ołtarz główny, dwa boczne i ambona w stylu rokokowym z ok. poł. XVIII wieku. Ołtarz główny z figurą Chrystusa Pana. W bocznych ołtarzach znajdują się obrazy: w lewym św. Anny z Joachimem i NMP (XIX w.), w prawym św. Trójcy (XVIII w.) oraz św. Antoniego Padewskiego z 1764 roku. Wszystkie trzy zostały gruntownie odnowione w lecie 2009 roku. Po II wojnie światowej przeprowadzono gruntowny remont organów. W latach 1997-1998 zmieniono pokrycie dachu z gontowego na blachę miedzianą, a w 2008 roku wymalowano wnętrze kościoła. Wewnątrz znajdują się epitafia pochodzące z XVIII-XIX wieku. Kilkanaście metrów od kościoła stoi drewniana dzwonnica z drugiej połowy XVIII wieku. Nieco dalej plebania zbudowana w okresie międzywojennym na wzór dworku rodziny Slaskich z Turnawca, a także pomnik papieża Jana Pawła II.

Położenie: Czarnocin, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Stradów – figurka Matki Boskiej

Przy drodze prowadzącej do grodziska po lewej stronie znajduje się figurka Maryi 

z 1915 roku.

 

  

 Położenie: Stradów, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Figury przydrożne w Miławczycach

Jadąc drogą z Drożejowic w kierunku Czarnocina, we wsi Miławczyce, po lewej stronie znajdują się dwie figury przydrożne. Pierwsza, przedstawiająca patrona spraw trudnych i beznadziejnych św. Judę Tadeusza z wizerunkiem głowy Chrystusa, pochodzi z 1768 roku. Na kolumnie widnieje herb Szembeków, ówczesnych właścicieli Miławczyc.

 Druga figura z Matką Boską poświęcona jest pamięci Józefa Szylchry Trzebińskiego „zmarłego na rodzinnym zagonie” 

– jak z trudem można wyczytać z zatartej częściowo daty – 8 lutego 1906 roku. Ten dziedzic Miławczyc i pobliskiego Bieglowa słynął w ówczesnej guberni kieleckiej z hodowli koni.

Położenie: Miławczyce, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie

Stradów kościół Św. Bartłomieja

Pierwsza wzmianka źródłowa o kościele i parafii pochodzi z 1326 r. W 2. poł. XVI w. Świątynia znajdowała się w rękach protestantów, spłonęła w 1656 r. 

Obecny Kościół drewniany został wzniesiony w 1657 r. przez Władysława Myszkowskiego, wojewodę krakowskiego, rozbudowany w końcu XIX w. Kapitalny remont i przebudowę kościoła przeprowadzono w 1982 r., po czym bp Stanisław Szymecki konsekrował go 24 sierpnia 1985 r. 

W Świątyni znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, tzw. Stradowskiej, pochodzący z XVII stulecia, w srebrnej sukience z 1879 r. W latach 1980–198l obraz poddano zabiegom konserwatorskim. W kościele zachowała się kamienna chrzcielnica z XVII w. Są także zabytkowe obrazy Chrystusa i Św. Marii Magdaleny z XVII–XVIII w. Obok Świątyni stoi drewniana dzwonnica z końca XVIII w. Remont prezbiterium został przeprowadzony w Roku Jubileuszowym 2000. 

Obok słynącego łaskami obrazu Matki Bożej Stradowskiej znajduje się tablica, na której zapisano część cudownych uzdrowień. 

Oto niektóre z nich: „Urodzony Bobola w ciężkiej chorobie z Dobrowody przybywszy – zdrowie odzyskał”; „1680 r. kmiotka z Maleszyc, w sześćdziesiątym roku życia będąc dotąd niepłodną i cierpiąc wiele, udawszy się do cudownej Matki Bożej Stradowskiej, powiła syna”; „1687 – 15 maja Jejmość Pani Anna Kucharska z Motkowic spod Imielna, ofiarując się w ciężkiej chorobie do cudownego Obrazu Matki Bożej w Stradowie, pociechy i uzdrowienia doznała”. Takich zapisów jest więcej i Świadczą one o czci, jaką wierni – nie tylko ze stradowskiej parafii – darzyli i nadal darzą cudowny wizerunek Matki Boskiej.

 Położenie: Stradów, gm. Czarnocin, pow. kazimierski, woj. świętokrzyskie.

CIESZKOWY – ZBÓR ARIAŃSKI

Dawny zbór ze wsi Cieszkowy w gminie Czarnocin,powiat kazimierski, jak zresztą większość zabytków związanych z okresem reformacji, to obiekty mocno tajemnicze. Nie wiadomo dokładnie kiedy powstały, kto był ich fundatorem i kiedy zborami być przestały. Późniejszy charakter użytkowania – najczęściej jako lamus czy spichlerz, raczej sprzyjał zatarciu po przednich funkcji.

 Ale najgorsze jest to, że na skutek skomplikowanych spraw własnościowych i trudności z nadaniem budynkom nowego przeznaczenia, sprzyjającego ochronie (ukazującego jednocześnie poprzednią, zborową funkcję), najczęściej skazane są na zagładę. Budynek zboru w Cieszkowach ma plan prostokąta o wymiarach ok. 13,75 na 8,75 metra. W przyziemiu zawiera dwie sklepione sale i prowadzący do nich, trapezowy w kształcie przedsionek. Podobno jedna z sal przeznaczona była dla mężczyzn, a druga

dla kobiet. Mury tej kondygnacji wzniesiono z cegły. Piętro nadbudowane zostało z białego kamienia i zapewne powstało już po likwidacji zboru, gdy budynkowi „przydzielono” funkcję magazynową. Na piętro wchodziło się po zewnętrznych, drewnianych schodach, poprzez ganek wsparty na słupkach. Z piętra na poddasze prowadziły wewnętrzne, drabiniaste schody. Elewacje pokrywał tynk, okna i drzwi posiadały ozdobne obramowania,

a narożniki były boniowane. Wykonana w roku 1970 ekspertyza stan murowanych elementów budynku oceniała jako dobry, a za wymagające pilnego remontu uznawała pokrycie dachu oraz wszystkie elementy z drewna – od więźby poczynając, a na stolarce i podłogach kończąc.

Wieś Cieszkowy wzmiankowana jest w dokumentach z XIV wieku, gdy z nadania królewskiego otrzymał ją Spytek z Melsztyna. Długosz w Liber Beneficiorum podaje, że w latach 1470-80 właścicielem wsi jest Jan Rabsztyński. Informuje również, że znajdowało się tu założenie obronne – „praedium unicum militare”. W roku 1579 dziedzicem Cieszkowych był Jan Chisowski. Katalog Zabytków podaje, że zbór w Cieszkowach zbudowany został w XVII stuleciu, jako zbór użytkowany był do wieku XVIII, a na przełomie XVIII i XIX stulecia przekształcony został na spichlerz. Interesujące są związki zboru ze wspomnianym przez Długosza obiektem.

Powstające w XVII stuleciu budynki zborów nie były już przekształconymi na ten cel kościołami. Budowano je „od nowa”, albo też wykorzystywano istniejące budowle dworskie, a na terenie miast – kamieniczki. Czy zbór w Cieszkowach był przebudowanym obiektem dworskiego zespołu wspomnianego przez Długosza, czy wybudowano go jako nowy obiekt w sąsiedztwie istniejącego dworu (o czym świadczyć mogłyby relikty pozostałe posklepionych piwnicach, znajdujące się na zachód od zboru)? Odpowiedź na to pytanie wymagałaby przeprowadzenia badań archeologicznych reliktów dworu i badań architektonicznych zboru. Na razie nikt nie zamierza do nich przystąpić – nie sprzyja temu aktualna sytuacja ekonomiczna państwa, rzutująca na wyjątkowo dotkliwy brak funduszy na ochronę zabytków.

Od czasu wykonania ekspertyzy, czyli od roku 1970, nie przeprowadzono w obiekcie żadnego remontu. Zbór w Cieszkowach, popularnie zwany lamusem, stoi jeszcze. Zawieszono na nim tablice ostrzegające przed zagrożeniem jakie jego stan techniczny stanowi – tak więc ktokolwiek zdecydowałby się wejść do wnętrza, uczyni to na własne ryzyko. 

Położenie: Cieszkowy, gm. Czarnocin, powiat kazimierski, woj. świętokrzyskie.